Hadithe të Profetit Muhammed ﷺ në Gjuhën Shqipe

Koleksionet burimore

Hadithe sipas temës

• Hadithe për Namazin10 haditheel-Buhari · Muslim · Et-Tirmidhi

  „Namazi është shtylla e fesë, kush e lë namazin ka rrënuar fenë.“

• Hadithe për Moralin18 haditheel-Buhari · Muslim · Et-Tirmidhi · En-Nesai · Ibn Maxhe

  „Veprat gjykohen sipas qëllimeve, dhe çdo njeri merr atë që ka pasur për qëllim.“

• Hadithe për Familjen18 haditheel-Buhari · Muslim · Et-Tirmidhi · En-Nesai

  „Më i miri prej jush është ai që është më i mirë me familjen e tij.“

• Hadithe për Besimin18 haditheel-Buhari · Muslim · Et-Tirmidhi · En-Nesai · Ibn Maxhe

  „Besimi (imani) ka mbi shtatëdhjetë degë. Më e larta është dëshmia 'La ilahe il-lAllah' dhe më e ulëta është largimi i pengesave nga rruga.“

• Hadithe për Durimin16 haditheel-Buhari · Muslim · Et-Tirmidhi · Ibn Maxhe

  „Sa e mahnitshme është çështja e besimtarit! Çdo gjë është e mirë për të.“

• Hadithe për Bamirësinë16 haditheel-Buhari · Muslim · Et-Tirmidhi · Ebu Davud

  „Sadakaja nuk e pakëson pasurinë.“

• Hadithe për Diturinë8 haditheel-Buhari · Muslim · Ebu Davud · Ibn Maxhe

  „Kërkimi i diturisë është obligim për çdo musliman.“

Çfarë janë hadithet

Hadithi është regjistrimi i një fjale, i një veprimi ose i një miratimi të heshtur të Profetit Muhammed ﷺ. Kur ai fliste për një çështje, kur vepronte para shokëve të tij, ose kur shihte dikë duke bërë diçka dhe nuk e kundërshtonte, të gjitha këto ruheshin si udhëzim. Prej kësaj lind roli i haditheve si burim i dytë i legjislacionit islam pas Kuranit: teksti kuranor urdhëron faljen e namazit, por nuk e përshkruan rekat për rekat mënyrën e faljes; ai urdhëron dhënien e zekatit, por normat e tij të hollësishme vijnë nga praktika profetike. Pa hadithe, një pjesë e mirë e Kuranit do të mbetej urdhër pa zbatim të qartë.

Hadithi ndahet gjithmonë në dy pjesë: isnadin, domethënë zinxhirin e emrave përmes të cilëve transmetimi ka udhëtuar nga Profeti ﷺ deri te përmbledhësi i librit, dhe metnin, tekstin e vetë transmetimit. Isnadi nuk është formalitet. Ai është mekanizmi që e bën transmetimin të verifikueshëm: secila hallkë mund të shqyrtohet veçmas — kush ishte ai njeri, kur jetoi, a e takoi vërtet personin nga i cili transmeton, sa e saktë ishte memoria e tij, a e akuzoi ndonjë dijetar për gënjeshtër apo pakujdesi. Për këtë arsye u zhvillua një disiplinë e tërë, shkenca e vlerësimit të transmetuesve, me fjalorë biografikë që përshkruajnë me mijëra emra. Ky sistem është i rrallë në historinë e teksteve fetare: rrallë ndodh që një traditë e dokumentojë vetë zinxhirin e vet të transmetimit me kaq hollësi.

Si vlerësohet vërtetësia e një hadithi

Dijetarët e hadithit e shqyrtojnë çdo transmetim në dy nivele: zinxhirin dhe tekstin. Nga ky shqyrtim del grada, e cila tregon sa i sigurt është atribuimi te Profeti ﷺ. Tri gradat kryesore janë këto:

Sahih (i vërtetë)

Zinxhiri i transmetuesve është i pandërprerë, çdo transmetues është i besueshëm në moral dhe i saktë në memorizim, dhe teksti nuk bie ndesh me transmetime më të forta e as nuk përmban ndonjë të metë të fshehtë. Ky është niveli më i lartë dhe përfshin, sipas konsensusit, transmetimet e Buhariut dhe të Muslimit.

Hasan (i mirë)

Plotëson të njëjtat kushte si sahihu, por një ose më shumë transmetues janë pak më të dobët në saktësinë e memorizimit. Përdoret si argument, veçanërisht kur përforcohet nga rrugë të tjera transmetimi; në këtë rast quhet „hasen li gajrihi“.

Daif (i dobët)

Zinxhiri ka një ndërprerje, një transmetues të panjohur ose një transmetues të kritikuar për saktësi. Transmetimet e dobëta nuk përdoren për të nxjerrë dispozita fetare; dijetarët kanë mendime të ndryshme nëse mund të përmenden për nxitje në vepra të mira.

Grada nuk është gjykim mbi përmbajtjen morale të tekstit, por mbi mënyrën se si ai ka arritur deri te ne. Një këshillë e bukur mund të jetë e dobët në transmetim, dhe pikërisht për këtë arsye shënohet burimi: lexuesi ka të drejtë të dijë se mbi çfarë baze i paraqitet një fjalë si profetike.

Koleksionet kryesore të hadithit

Në shekullin e tretë të hixhretit, përmbledhja e haditheve mori formën e librave sistematikë. Sahih el-Buhari i Muhammed ibn Ismail el-Buhariut dhe Sahih Muslim i Muslim ibn el-Haxhaxhit janë dy koleksionet me kriteret më të rrepta të përzgjedhjes; transmetimet që gjenden në të dyja njëkohësisht quhen „muttefekun alejhi“ dhe kanë shkallën më të lartë të pranimit.

Pas tyre vijnë katër përmbledhjet Sunen: Et-Tirmidhi, i cili shpesh shënon vetë gradën e çdo transmetimi dhe përmend mendimet juridike të lidhura me të; Ebu Davud, i përqendruar te hadithet me vlerë praktike ligjore; En-Nesai, i njohur për përpikëri të veçantë në kritikën e zinxhirëve; dhe Ibn Maxhe, që përfshin material të gjerë tematik, mes të cilit edhe transmetime më të dobëta. Së bashku me dy Sahihët, këto njihen si Gjashtë Librat. Përveç tyre citohen shpesh Musnedi i Ahmedit, Sunen el-Bejhakiut dhe përmbledhjet e Taberaniut. Në këtë faqe, çdo hadith shoqërohet me emrin e koleksionit prej të cilit vjen, që lexuesi të mund të kthehet te libri burimor dhe te kapitulli përkatës.

Pyetje të shpeshta për hadithet

Çfarë janë hadithet?

Hadithet janë fjalët, veprat dhe miratimet e heshtura të Profetit Muhammed ﷺ, të regjistruara nga shokët e tij dhe të transmetuara më tej përmes zinxhirëve të transmetuesve. Ato përbëjnë burimin e dytë të legjislacionit islam pas Kuranit dhe shpjegojnë si zbatohen praktikisht udhëzimet kuranore.

Cili është ndryshimi mes hadithit sahih dhe daif?

Një hadith sahih ka zinxhir të pandërprerë transmetuesish të besueshëm e të saktë dhe tekst pa kundërshtim me burime më të forta. Një hadith daif ka një dobësi në zinxhir — ndërprerje, transmetues të panjohur ose të kritikuar — prandaj nuk përdoret si bazë për dispozita fetare.

Sa hadithe ka në Sahih el-Buhari?

Sahih el-Buhari përmban rreth 7.563 hadithe sipas numërimit të njohur, por me përjashtimin e përsëritjeve numri i transmetimeve të veçanta bie në rreth 2.600. Imam Buhariu i përzgjodhi ato nga një sasi shumë më e madhe transmetimesh, duke zbatuar kritere rigoroze për çdo hallkë të zinxhirit.

Çfarë është isnadi?

Isnadi është zinxhiri i emrave përmes të cilëve një transmetim ka arritur nga Profeti ﷺ te përmbledhësi i librit. Ai shënohet gjithmonë para tekstit dhe lejon që çdo hallkë të shqyrtohet veç e veç, prandaj konsiderohet si themeli i shkencës së hadithit.

Përkthimi dhe përmbledhja në shqip janë punë redaksionale e Kurani Shqip, të përgatitura drejtpërdrejt nga koleksionet burimore. Nuk riprodhohet asnjë botim i mbrojtur me të drejta autori. Nëse vëreni një pasaktësi në përkthim ose në atribuim, na shkruani.